Dins ç' pådje chal
Kwè done del lumîre, et disk' a wice ?
| Sorce | Pôrtêye (m) | Lumîre et rimarkes |
|---|---|---|
| Tortche | 14 | Orindje. Å sol ou conte on meur. |
| Lantèrne | 14 | Blanke. On voxel aloumé ki ti pôses come del matire brute. |
| Tchandele, pwetchandelî, lustre | 8 | Orindje doûs. Broûle dès k' on l' mete. |
| Lampe di plafond, lampe di meur, lampe sol pî, lampe di biró | 14 | Tchôde. Dimandèt l' coûrant d' on cåbe. |
| Lampe di vôye | 15 | Blanc freud. Dimande l' coûrant d' on cåbe. |
| Tchiminêye | 14 | Tchôde, vacile avou l' crépitemint. |
| Lave | 12 | Orindje. Naturele, dins les lacs di lave. |
| Tchapea d' leu lujant, cristå | 5 | Blu pale et blanc freud pale. Naturels, dins les cåves. |
Kimint fé tortches et lantèrnes ?
On voxel di cåbon so on bwès fêt 4 tortches. Del gelêye lujante so on bwès, ou l' lure d' on poyon-pècheu so on bwès, end fèyèt ossi 4. On lingot di fiér pôzé åd-dzeur d' ene tortche done 2 lantèrnes. Ene tortche si tént å sol ou clinêye conte on meur ; èle prind si voxel et l' ci di d' sus, ki doet esse lîbe.
Et les tchandeles, les lampes et l' tchiminêye ?
- Tchandeles : del cire (ou do suf) so ene mètche di lin.ne, di lén, di coton ou di cwerde end done 4 dins leu pwetchandelî. L' cuve di tinteure les colore. L' cire est on rayon di mièl fondou (d' on nid d' abeyes ou di ti prôpe rûtche) ; l' suf vént des vatches, berbis, gades et oûrs.
- Tchandelî et lustre : treus tchandeles et des lingots di fiér ou d' ôr fèyèt on tchandelî. On lustre est pindou å plafond pa ene tchinne di cwivre, avou shijh brès di tchandeles ; li ci en cristå est en ôr avou des pindeloques di vêre.
- Lampes èlectrikes : fil di cwivre, ampoule, et vêre ou feuye di metå. Èles ni s' aloumèt ki si on ptit cåble di coûrant lyi amoune l' coûrant d' on djenerateu, di paneas ou d' ene batreye ; avou mwins di coûrant, èles lujhèt mwins. On enterupteu (ene feuye di fiér ou do plastike, do fil et del roche end fèyèt 2) stind et raloume les lampes di si réseya d' on clitche droet. Vèyoz l' èlectricité.
- Tchiminêye : 2 m × 2 m conte on meur, en brikes ou en roche, avou on lingot di fiér po les chènèts. Èle broûle bwès, plantches, bastons, houye ou tchåbon di bwès, ene unité a l' fîye, 40 côps pus londjinemint k' on fornê : on mète cube di bwès dure a pô près cwate munutes, on voxel di bwès 3,75 s. Èle continouwe di broûler sins twè et cût les magnî crous en 12 s, a l' broke ou å gril. Si vacilaedje est fixe en qualité Basse et Moyene.
| Lampe | Puxhance | Fête di |
|---|---|---|
| Lampe di plafond | 60 W | Fil, ampoule, vêre (globe opale) ou feuye di fiér ou di cwivre (dôme) |
| Lampe di meur | 40 W | Brès di cwivre, ampoule, fil, abat-djoû di vêre ou di metå |
| Lampe sol pî | 60 W | Abat-djoû en papî, ampoule, fil, pî di fiér (ou ene torchêre di vêre) |
| Lampe di biró | 25 W | Ampoule, fil, vêre vert tindou so des feuyes di fiér (ou on abat-djoû di fiér ; on pî di tère cuite ou di porcelinne) |
| Lampe di vôye | 150 W | Lingots di fiér, vêre, ampoule, fil |
Sorces di lumîre
A kwè siert l' lumîre l' nut ?
L' nut et les cåves sont quasi noeres sins sorce, adon ti n' vès nén çou ki arive. L' lumîre rind ossi ene basse sûre : nou monstre n' aparexh a pôrtêye d' ene lumîre ki ti-z-as pôzêye, 14 m po ene tortche, ene lantèrne, ene tchiminêye ou ene lampe aloumêye, 8 m po ene tchandele, et on monstre ki ristêye 3 s dins ç' lumîre-la (on fantôme a traviérs on meur, on zombi pa l' uxhe) s' en va en fumêye, come å Solea. L' lave, les potchons ki lujhèt et les cristås ni comptèt nén. Li règlaedje di clarté ni lêve ki l' tinte l' pus scure. Vèyoz les danjers des creatures.
Késtions
A cwéne distance èclaire ene tortche ?
14 m. Ene lantèrne èclaire ossi a 14 m, ene tchandele a 8 m.
Poqwè ma lampe est-èle distinte ?
Ene lampe a dandjî d' on cåbe di coûrant rilié a on djenerateu, et si enterupteu dwèt esse aloumé. Tortches, lantèrnes et tchandeles n' ont dandjî di nou coûrant.
Ene tortche tint-èle les monstres a l' ècårt ?
Oyi : nou monstre n' aparexh a mwins di 14 m d' ene tortche (8 m d' ene tchandele), et li monstre ki s' atårdje 3 s dins si lumîre s' en va en fumêye. Èclaire l' dedins et les bwérds di ti basse.
Mètou a djoû