Dins ç' pådje chal
Kéne sôres di cåves gn a-t-i ?
- Les tunéls : l' ossature. Des londjes galeréyes ki sièrpenèt di 2 a 9 m di lådje ås sols plats, avou des bifurcåcions, des sales di 7 a 16 m di lådje la wice k' èles si rèvèyèt, des intrêyes ki s' drovèt dins l' sol (on gofe est ene ranpe raide viè l' bas) et des ravins.
- Les boyås ki sièrpenèt : des tubes ronds di 2,5 a 4 m di lådje ki montèt et plondjèt dins tos les ancles. C' est les ranpes et les pwits etur les nivea do rèsseya.
- Les grandès cåves : des sales di 10 a 60 m di lådje so on sol plat a 45 a 95 m di creus, ås plafonds en coupole et ås pilîs di pire. Èles n' egzistèt ki dins des rares rijions, environ on dijhinme des tere.
Les cåves sont sèlêyes dizo tot liquide : i gn a del roche etur ene cåve et on lac ou l' mer, l' aiwe n' î intrêye don nén. Les cåves sièrêyes gådèt 3 m di roche åd-dzeu di leu plafond, mwins so ene pinte raide, wice k' on tunél pout dèbouchî so l' pinte.
Disk' wice dischindèt les cåves ?
- 200 mbande dizo l' surfaece wice k' i gn a des cåves
- 5nivea di tunéls : 20, 38, 60, 90, 135 m di creus
- 160 mnivea del mer : l' sokèl di roche est a 160 m dizo ene plaedje
| Creus dizo l' sol | Çou k' on î trouve |
|---|---|
| 2 a 48 m | Dès pitites pokes di houye et di fiér so quasi chaeke parwè di cåve (vèyoz wice trover les minerés) |
| 12 a 80 m | Aquifères : nappes d' aiwe soterinne dins l' cåcaire, so on lét di gravî et d' aujile |
| 20 a 160 m | Gåyes : sfêres creuses a cokêye di calcite et tapis di cristås |
| 25 a 120 m | Pokes di waîle dizo on twèt di schiste (vèyoz trover l' waîle) |
| 45 a 95 m | Grandès cåves |
| A pårti di 68 m dizo l' nivea del mer | Cåves creuses : basalte, roche di magma, cristås ki lujhèt |
| Rijions nèyeyes | Çaerténes rijions di cåves sont nèyeyes. L' inondåcion est di l' lave (treus côps so cwate) cwand si nivea est dizo 94 m d' altitude, di l' aiwe sinon |
| Å mwins 40 m dizo l' surfaece | Lacs di lave : tchambes en coupole dont l' fond di lave est a 6 a 30 m åd-dzeu di l' sokèl di roche |
A cwè ravizèt les cåves ?
- Les cåves a concrétions, les pus corantes : stalaktites di calcite, stalagmites dizo, colones la wice k' èles si rèvèyèt, sols di gravî et d' aujile. Dizo les dèsets tchauds, des crosses di salpétrê.
- Les cåves luxurieuses dizo les tere mouyeyes et douces : tapis di mossê, rideas di lyanes, potchons ki lujhèt.
- Les cåves jalêyes dizo les frwedès tere, a mwins di 40 m di l' surfaece : sols di glace et stalaktites di glace tassêye.
- Les cåves creuses a pårti di 68 m dizo l' nivea del mer : sols di basalte vènés di roche di magma, et monts di cristås ki lujhèt.
- Paurtot, di tins en tins, on cristå tot seu.
Cwè gn a-t-i di dandjereus la-dzo ?
- Les creatures. Po les monstres, ene cåve est todi l' nut, a n' importe kéne eure. Tchåves-soris, areyes et golems î vikèt, et les golems di magma nitchèt près di l' lave. Vèyoz les monstres di nut.
- L' lave. 15 pwints di dismås pa côp, environ 3 s po mori. L' aiwe so ene sorce di lave fêt di l' obsidienne, so di l' lave ki coûrt di l' pire : on siya d' aiwe est on bon camaråde (vèyoz liquides et siyas).
- Les tchaedjes. Ene tchaedje di 3,5 m ni fêt måy må. Å dilà, 6 pwints pa mète en ples ; environ 20 m touwèt.
- Li néyaedje. Dins ene cåve nèyeye ti as 20 s d' aire, adon 8 pwints di santé pa segonde.
Et so l' Lune ?
L' Lune a si prôpe sol-dzo : des sales voltêyes a 18 a 44 m dizo les mondes di dedins di ses grands crateres, des pwits ki dischindèt do fond des crateres, des fintes, des surplombs, et des tubes di lave. Là-dzo poussèt l' mossê lunåre, des rideas di fouyes do brune et des cônes di cristå et di cwartz ; l' glace rimplih les cåves polåres, et des crostes di fiér, d' ilménite et di fiér météorike tapicèt les parwès (vèyoz wice trover les minerés).
Késtions
Come trover ene cåve ?
Tchoûke des intrêyes dins l' sol, gofes et ravins, ou fouye : les tunéls sont a 20, 38, 60, 90 et 135 m dizo l' sol.
Disk' wice poss-dj' fouyî ?
Disk' å sokèl di roche, a l' altitude 0, c' est 160 m dizo ene plaedje et disk' a 300 m dizo ene cime. Les cåves n' egzistèt ki dins les 200 m dizo l' surfaece.
Gn a-t-i todi del lumîre dizo tere ?
Nèni. Les tortches èclairèt l' vôye, et l' lave, les potchons ki lujhèt et les cristås dnèt leu prôpe lumîre.
Les cåves sont-èles nèyeyes ?
Çaerténes rijions l' sont, d' aiwe, ou di lave cwand l' nivea di l' inondåcion est dizo 94 m d' altitude. Ôte paut, li roche sèle chaeke cåve di costé des lacs et del mer.
Mètou a djoû